W sercu gór Turcji, niczym orle gniazdo przyczepione do stromych zboczy, znajduje się Klasztor Sumela. To niezwykłe miejsce, będące świadectwem bizantyjskiej sztuki i głębokiej wiary, zawieszone jest setki metrów nad wartkim górskim strumieniem.
Klasztor Sumela (Sümela), znany w Turcji jako Sümela Manastırı, to niegdyś pełen życia grecki monastyr prawosławny, położony w pobliżu Maçki, w prowincji Trabzon, niedaleko od wybrzeży Morza Czarnego.
Jego wyjątkowa lokalizacja na klifie, wznoszącym się około 270 metrów nad dnem doliny, przyciąga wzrok i pobudza wyobraźnię.
Choć legendy wiążą jego początki z IV wiekiem naszej ery, najstarsze zachowane budowle pochodzą z XIII stulecia, z okresu panowania dynastii Komnenów w Cesarstwie Trapezuntu.
We wrześniu 2024 roku miałam okazję go odwiedzić. Pogoda była idealna, co sprawiło, że spacer po górskich ścieżkach był niezwykle przyjemny. To było niesamowite uczucie – zobaczyć ten architektoniczny cud, który wydaje się dosłownie przylegać do skały, tak jak robi to od wieków.
Podczas wędrówki nie mogłam oderwać oczu od piękna otaczającej natury. Dolina Altındere była piękna, a bujna roślinność, świeże górskie powietrze i szum potoku w dole dodawały magii całemu miejscu. Od miejsca, do którego zawiózł nas autobus, trasa na górę była łatwa do przejścia – schody prowadziły bezpośrednio do głównego wejścia. Gdy dotarłam na miejsce, miałam poczucie, że czas się zatrzymał. Widok klasztoru zawieszonego wysoko na skalnym klifie robił ogromne wrażenie – nie sposób było nie odczuć podziwu i szacunku dla tych, którzy przed wiekami go zbudowali.
Zapraszam cię w podróż do tego niezwykłego zakątka świata, gdzie każdy krok, choć wiedzie pod górę, przenosi cię jednocześnie w przeszłość, a każde spojrzenie odkrywa przed tobą nowe, fascynujące detale.
Kluczowe fakty
Klasztor prawosławny Sumela to jeden z najpiękniejszych zabytków Turcji, położony w jej północno-wschodniej części w malowniczych górach Pontyjskich
Kompleks klasztorny znajduje się w Parku Narodowym Altındere, skad roziągają się przepiękne krajobrazy
Monaster Sumela wtulony jest w strome zbocze na wysokości 1200 m n.p.m.
Można tam podziwiać niezwykłe bizantyjskie freski, mozaiki oraz rzeźbione dekoracje
Po 1923 roku monastyr popadł w zapomnienie, niedawno jednak został odrestaurowany i znów zachwyca swoim pięknem.
15 sierpnia odprawiana jest tu specjalna msza.
Można tam dojechać z Trabzonu, a także wybrać się na pieszą wycieczkę górskimi szlakami
Kilka powodów do odwiedzenia tego miejsca
Unikalne atuty:
Zachwycająca lokalizacja: kompleks klasztorny jest spektakularnie umiejscowiony na stromym klifie, 1200 metrów nad poziomem morza, w Górach Pontyjskich. Widok tej architektonicznej perełki, przylegającej do skały, to jeden z kluczowych powodów jej popularności.
Bogata historia: ten dawny męski klasztor prawosławny ma długą i fascynującą historię sięgającą czasów bizantyjskich. Założony przez dwóch ateńskich kapłanów, którzy mieli wspólny sen, był świadkiem wzlotów i upadków imperiów, odgrywając istotną rolę w religijnym i kulturalnym krajobrazie regionu.
Misternie zdobione freski: Wewnątrz klasztoru można podziwiać pięknie zachowane freski, przedstawiające sceny z Biblii oraz życie Jezusa i Maryi. Te dzieła sztuki dają wgląd w tradycje artystyczne okresu bizantyjskiego i osmańskiego.
Naturalne piękno: obiekt znajduje się w Parku Narodowym Doliny Altındere, w regionie pełnym naturalnego piękna. Otaczające góry pokrywają bujne lasy, a w dolinie poniżej płynie rwący potok. Odwiedzający mogą cieszyć się malowniczymi spacerami i wędrówkami po okolicy.
Kto doceni to miejsce?
Miłośnicy historii: Długa i złożona historia klasztoru, spleciona z różnymi imperiami i tradycjami religijnymi, to prawdziwa gratka dla osób zainteresowanych przeszłością.
Entuzjaści sztuki: Misternie wykonane freski i architektura to uczta dla oczu tych, którzy pasjonują się sztuką bizantyjską i osmańską.
Miłośnicy natury: Malownicze górskie otoczenie, z bujnymi lasami i kaskadowymi wodospadami, to idealna ucieczka od zgiełku codzienności.
Poszukiwacze duchowości: Spokojna atmosfera klasztoru i jego historyczne religijne znaczenie to miejsce idealne do kontemplacji i refleksji.
Najlepszy czas na wizytę
Wiosna (maj-czerwiec): Przyjemne temperatury, kwitnące kwiaty i mniejsze tłumy sprawiają, że jest to świetny czas na wizytę.
Wczesna jesień (wrzesień-październik): Ciepłe dni, chłodne wieczory i kolorowe liście oferują kolejne idealne okno na zwiedzanie.
Lato (lipiec-sierpień): Pogoda jest gorąca i słoneczna, ale należy spodziewać się większych tłumów, zwłaszcza podczas wakacji szkolnych.
15 sierpnia: Tego dnia odbywa się specjalna msza prawosławna, upamiętniająca Wniebowzięcie Maryi. Należy spodziewać się znacznych tłumów.
Pogoda w okolicy bywa zmienna, z częstymi opadami deszczu nawet w okresie letnim. Dlatego warto być przygotowanym na różne warunki atmosferyczne. Zawsze dobrze jest sprawdzić najnowsze prognozy pogody oraz godziny otwarcia przed planowaną podróżą.
Jak dotrzeć do Sümela Manastırı
Klasztor znajduje się na stromym zboczu góry Melá niedaleko miejscowości Maçka.
Samolotem
Najbliższe lotnisko to Trabzon Airport (TZX), które obsługuje loty z większych miast Turcji, w tym ze Stambułu. Z lotniska można wziąć taksówkę lub autobus do Maçki, najbliższego miasta. Podróż trwa około 45 minut. Stąd już krótka jazda minimbusem bądź taksówką.
Samochodem
Droga do Klasztoru Sumela jest długa i wąska, wijąca się przez Park Narodowy Doliny Altındere. Warto wynająć samochód, aby mieć większą swobodę w zwiedzaniu okolicy. Jazda z Trabzonu do Maçki zajmuje od 45 minut do dwóch godzin, w zależności od ruchu i warunków drogowych.
Następnie można podjechać do oficjalnego wejścia do parku, gdzie płaci się za wstęp. Stamtąd można zaparkować samochód na parkingu i skorzystać z minibusa na pozostały odcinek trasy, lub wybrać się na pieszą wędrówkę długą na około 5 km.
Trasa do klasztoru to kręta, górskie droga, więc warto się na to przygotować.
Parking bliżej klasztoru jest ograniczony, dlatego zaleca się przyjechać wcześnie, aby znaleźć miejsce.
Autobusem
Regularne linie autobusowe kursują z Trabzonu do Maçki. Z Maçki można wziąć dolmusz, czyli lokalny minibus. W sezonie (maj-sierpień) organizowane są również wycieczki autokarowe z Trabzonu bezpośrednio do klasztoru.
Lokalny transport
Minibus: Z parkingu blisko wejścia do parku dostępne są shuttle minibusy, które przewożą turystów bliżej klasztoru. Przejazd minibusem trwa około 10 minut i kosztuje niewielką opłatę.
Spacer: Z miejsca, gdzie wysiada się z minibusa, prowadzi krótka, dobrze utrzymana ścieżka do wejścia do klasztoru. Spacer zajmuje około 10-15 minut, a po drodze można podziwiać malownicze widoki na dolinę i lasy.
Informacje mogą się zmieniać, więc przed podróżą zawsze warto zweryfikować najnowsze opcje transportu, rozkłady jazdy i opłaty.
Sümela Manastırı ma bogatą historię sięgającą wielu stuleci. Choć dokładna data jego założenia pozostaje kwestią sporną, istnieją dwa kluczowe okresy, które kształtowały jego istnienie:
Wczesne początki (prawdopodobnie IV wiek):
Niektóre źródła, w tym UNESCO, wskazują, że klasztor mógł zostać założony za panowania cesarza Teodozjusza I pod koniec IV wieku. Popularna legenda mówi o dwóch ateńskich kapłanach, Barnabie i Sophroniosie, którzy niezależnie od siebie śnili o ikonie Matki Boskiej ukrytej w jaskini na górze Mela. Po spotkaniu odkryli, że dzielą wspólną wizję, i postanowili wybudować kościół na tym miejscu, spełniając życzenie Matki Boskiej. Ta opowieść podkreśla głębokie duchowe związki klasztoru z boską inspiracją i centralną postacią Maryi.
Dynastia Komnenów (XIII-XV wiek):
Inne źródła sugerują, że obecny kształt klasztoru pochodzi głównie z okresu dynastii Komnenów, która panowała w Cesarstwie Trapezuntu. W tym czasie klasztor otrzymywał znaczne wsparcie, zwłaszcza od cesarza Aleksego III Komnena. Aleksy III w 1350 roku wybrał Sumelę na miejsce swojej koronacji, co podkreśliło jej znaczenie. W tym okresie powstała także biblioteka, a klasztor wzbogacił się o cenne manuskrypty i inne dary.
Życie pod panowaniem Osmanów (XV-XX wiek):
Po zdobyciu Trapezuntu w 1461 roku przez sułtana Mehmeda II, Klasztor Sumela, w przeciwieństwie do wielu innych miejsc kultu, zachował swoją działalność i uzyskał specjalne przywileje. Mehmed II, doceniając kulturowe i intelektualne znaczenie klasztoru, przyznał mu ochronę, zwolnienie z podatków oraz prawo własności do jego ziem i majątków. Klasztor nadal pełnił funkcję religijnego centrum dla greckiej społeczności prawosławnej, a mnisi mogli praktykować swoją wiarę i przyjmować datki od wiernych. Pomimo osmańskiego panowania, Sumela rozwijała się, a sułtan Selim I wzbogacił klasztor, ofiarowując pięć lamp zdobionych klejnotami.
W czasach osmańskich Klasztor Sumela nie tylko cieszył się ochroną, ale również wsparciem w postaci darowizn od samych sułtanów. Świadczy to o niezwykłej tolerancji religijnej tamtych czasów, gdzie znaczenie klasztoru było uznawane nawet przez panującą władzę islamską.
Upadek, opuszczenie i odrodzenie (XX-XXI wiek):
Stopniowy upadek Klasztoru Sumela rozpoczął się w XX wieku. Okupacja rosyjska w latach 1916-1918 poważnie zakłóciła życie klasztorne. Następnie, wojna grecko-turecka w latach 1919-1922 oraz wymiana ludności w 1923 roku zmusiły greckich mnichów do opuszczenia klasztoru. Przed swoim wyjazdem, nie mogąc zabrać ze sobą cennych przedmiotów, mnisi ukryli relikwie, w tym Świętą Ikonę Matki Boskiej.
Jednak turecki rząd dostrzegł wartość historyczną i kulturalną klasztoru i dlatego rozpoczął prace renowacyjne pod koniec XX wieku. W 2010 roku klasztor częściowo otwarto dla zwiedzających, a po raz pierwszy od 1923 roku odbyła się w nim prawosławna liturgia, co stanowiło symboliczne odrodzenie.
Klasztor Sumela dziś
Obecnie klasztor jest popularnym miejscem turystycznym i celem pielgrzymek, stanowiąc świadectwo jego nieprzemijającego dziedzictwa. Jego złożona historia, spleciona z duchowością, opieką cesarską, okresami upadku i odrodzenia, odzwierciedla skomplikowaną kulturową mozaikę tego regionu.
Od końca XX wieku rząd turecki prowadzi intensywne prace renowacyjne w Klasztorze Sumela. W 2010 roku klasztor został częściowo otwarty dla zwiedzających, co umożliwiło ponowne podziwianie tego historycznego miejsca. Dodatkowo, aby ułatwić dostęp, wybudowano nową drogę. Wcześniej, w latach 60. XX wieku, zwiedzający mogli nawet uzyskać klucz do samodzielnego zwiedzania klasztoru.
Nazwa „Sumela” wywodzi się od pasma górskiego, w którym znajduje się klasztor. Te góry były znane jako „Czarne Góry” (Oros Melas) w lokalnym języku w czasach, gdy klasztor został zbudowany. Pierwotna nazwa klasztoru brzmiała „Panagia Sou Melas” (Παναγία Σουμελά), co oznacza „Matka Boska z Czarnych Gór” lub „Bogurodzica z Czarnych Gór.„ Nazwa „Sumela” jest ewolucją frazy „stou mela,” która w języku greckim oznaczała „na ziemi, w czerni, w czarnej górze.” Z czasem, ze względu na miejscowy dialekt, „t” w „stou mela” zostało pominięte, co doprowadziło do formy „sou mela,” zachowując nadal pierwotne znaczenie „w mela.”
Co warto zobaczyć w Klasztorze Sumela?
Najważniejsze atrakcje
Warto wymienić kilka godnych uwagi elementów kompleksu:
Świątynia w jaskini: Najstarsza część klasztoru i jego religijne serce. Jest szczególnie znana z wczesnych fresków, w tym przedstawień Matki Boskiej i Jezusa.
Cele mnichów: znajdują się w północnej części świątyni jaskiniowej, te surowe pomieszczenia posiadają wbudowane półki i kominki do ogrzewania w mroźne zimy oraz pokazują ascetyczny styl życia mnichów,
Kaplice: w klasztorze rozrzuconych jest wiele kaplic, każda ozdobiona freskami przedstawiającymi różne sceny biblijne.
Dzwonnica: znajdująca się w północnej części, stanowi ważny element architektoniczny.
Biblioteka: zbudowana w XIX wieku, przechowywała kiedyś cenne manuskrypty, w tym te ofiarowane przez Aleksego III.
Święte źródło: w przeszłości było miejscem pielgrzymek, a wierzono, że ma właściwości lecznicze.
Freski i murale: Klasztor jest znany z rozległych i dobrze zachowanych fresków, przedstawiających sceny biblijne, świętych oraz postaci historyczne.
Freski i ikony
Jest kilka ważnych fresków i ikon:
Freski w Świątyni w jaskini: wczesne freski, zwłaszcza te na suficie, są znane z precyzyjnych detali i braku głębi perspektywy, co wskazuje na ich wczesne pochodzenie.
Freski w kaplicach północnych: kaplice w północnej części zawierają freski przedstawiające sceny takie jak „Matka Boska Platytera,” „Przemienienie Pańskie,” „Zmartwychwstanie” i „Wniebowstąpienie.” Freski te wyróżniają się mniejszymi rozmiarami, czasem porównywalnymi do formatu kartki A4.
Fresk św. Eustachego: Umiejscowiony na zewnętrznej ścianie kaplicy obok dzwonnicy, ten wyblakły fresk przedstawia św. Eustachego, prawdopodobnie z jeleniem, co jest częstym symbolem nieśmiertelności w sztuce wczesnochrześcijańskiej.
Święta Ikona Matki Boskiej: choć nie znajduje się już w klasztorze, ta ikona, której autorem miał być św. Łukasz, była najbardziej znana i przyciągała pielgrzymów do Sumeli. Obecnie znajduje się w klasztorze Nea Soumela w Grecji.
Warto zaznaczyć, że niektóre części mogą być tymczasowo niedostępne z powodu przeprowadzanych tam prac remontowych.
Święta Ikona Matki Boskiej obecnie znajduje się w nowym klasztorze Panagia Soumela w miejscowości Kastania, w pobliżu miasta Weria, w greckiej Macedonii Środkowej. W 1923 roku, kiedy mnisi musieli opuścić klasztor Sumela w Turcji, ukryli najsłynniejszą ikonę Matki Boskiej pod podłogą w kaplicy świętej Barbary. Siedem lat później, w 1930 roku, jeden z mnichów potajemnie powrócił do klasztoru, odzyskał ikonę i przemycił ją do nowego klasztoru Panagia Soumela w Nausa, w greckiej części Macedonii. W 1931 roku rząd turecki zezwolił na oficjalne wywiezienie najważniejszych ikon i innych zabytków kościelnych z klasztoru Sumela. Te cenne przedmioty, w tym prawdopodobnie wspomniana ikona, ostatecznie trafiły do Kastanii, gdzie znajdują się do dzisiaj.
Podsumowanie: dlaczego warto odwiedzić Klasztor Sümela?
Najprawdopodobniej zrozumiesz dlaczego odwiedzić to miejsce jak już się tam znajdziesz :). Zobaczycz jak idealnie historia, architektura i „duchowa atmosfera” wpisują się w naturalne piekno regionu.
Źródła:
Dedykowana strona o Klasztorze Sumela na portalu Turkish Museums, zawierającą obszerne szczegóły na temat jego historii, architektury oraz aktualne informacje praktyczne jak godziny otwarcia czy ceny.
Sumela.gov.tr wydaje się być oficjalną stroną rządową na temat klasztoru
Muze.gov.tr z praktycznymi informacjami i możliwością kupna biletu
Aby zapewnić jak najlepsze wrażenia, korzystamy z technologii, takich jak pliki cookie, do przechowywania i/lub uzyskiwania dostępu do informacji o urządzeniu. Zgoda na te technologie pozwoli nam przetwarzać dane, takie jak zachowanie podczas przeglądania lub unikalne identyfikatory na tej stronie. Brak wyrażenia zgody lub wycofanie zgody może niekorzystnie wpłynąć na niektóre cechy i funkcje.
Funkcjonalne
Zawsze aktywne
Przechowywanie lub dostęp do danych technicznych jest ściśle konieczny do uzasadnionego celu umożliwienia korzystania z konkretnej usługi wyraźnie żądanej przez subskrybenta lub użytkownika, lub wyłącznie w celu przeprowadzenia transmisji komunikatu przez sieć łączności elektronicznej.
Preferencje
Przechowywanie lub dostęp techniczny jest niezbędny do uzasadnionego celu przechowywania preferencji, o które nie prosi subskrybent lub użytkownik.
Statystyka
Przechowywanie techniczne lub dostęp, który jest używany wyłącznie do celów statystycznych.Przechowywanie techniczne lub dostęp, który jest używany wyłącznie do anonimowych celów statystycznych. Bez wezwania do sądu, dobrowolnego podporządkowania się dostawcy usług internetowych lub dodatkowych zapisów od strony trzeciej, informacje przechowywane lub pobierane wyłącznie w tym celu zwykle nie mogą być wykorzystywane do identyfikacji użytkownika.
Marketing
Przechowywanie lub dostęp techniczny jest wymagany do tworzenia profili użytkowników w celu wysyłania reklam lub śledzenia użytkownika na stronie internetowej lub na kilku stronach internetowych w podobnych celach marketingowych.
Italiano
English
