Nowojorska Biblioteka Publiczna – darmowa atrakcja na 5 Alei

Wyobraź sobie, że stoisz w samym sercu Manhattanu, na rogu Piątej Alei i 42. ulicy. Widzisz ją? Tak, to ona – Nowojorska Biblioteka Publiczna (New York Public Library, NYPL), jedna z tych perełek Nowego Jorku, którą znasz nawet jeśli nigdy tam nie byłeś! Nie daj się zwieść nazwie – to nie tylko raj dla moli książkowych, ale prawdziwa gwiazda miasta, która przyciąga zarówno miłośników literatury i architektury, jak i fanów kina szukających słynnych lokacji filmowych.

Planując wizytę w Nowym Jorku, koniecznie wrzuć ją na swoją listę miejsc do odwiedzenia.  

W dalszej części artykułu znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz przed wizytą – od fascynujących faktów historycznych i architektonicznych smaczków, po filmowe ciekawostki (tak, to TEN budynek z wielu Twoich ulubionych filmów!) i praktyczne wskazówki, które sprawią, że Twoja wizyta będzie idealna. Gotowy na małą literacką przygodę w wielkim mieście?

Czym jest NYPL (New York Public Library) i dlaczego warto ją odwiedzić

Kto by pomyślał, że instytucja pełna książek stanie się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Nowego Jorku? A jednak! Nowojorska Biblioteka Publiczna (New York Public Library) to nie tylko zwykłe miejsce wypożyczania książek – to dosłownie świątynia wiedzy, architektoniczna perła i kulturowa ikona, która zdołała podbić serca mieszkańców metropolii, turystów a nawet i Hollywood.

Główny budynek NYPL, oficjalnie znany jako Stephen A. Schwarzman Building, to jeden z najbardziej imponujących przykładów architektury Beaux-Arts w Ameryce Północnej, monumentalna konstrukcja, która od ponad stulecia dumnie wznosi się przy Fifth Avenue, niczym strażnik intelektualnego dziedzictwa miasta. 

Główne dane i lokalizacja

NYPL znajduje się w samym sercu Manhattanu, dokładnie pod adresem Fifth Avenue at 42nd Street. Trudno o bardziej prestiżową lokalizację – sąsiaduje bezpośrednio z Bryant Park, a zaledwie kilka przecznic dalej znajdziesz Times Square, Grand Central Terminal i Empire State Building. Nic dziwnego, że niektórzy żartobliwie nazywają ją „nieruchomością z najwyższymi aspiracjami intelektualnymi na Manhattanie„.

Licząca 130 lat, ta ogromna biblioteka obejmuje dziś sieć 92 placówek rozsianych po trzech nowojorskich dzielnicach: Manhattanie, Bronksie i Staten Island. Całkowita kolekcja to oszałamiające 53 miliony pozycji, która czyni ją drugą największą biblioteką publiczną w Stanach Zjednoczonych (po Bibliotece Kongresu) i jedną z największych na świecie. To prawdziwa skarbnica wiedzy, której zasoby mierzy się nie w gigabajtach, ale w kilometrach półek.

Historia Biblioteki Publicznej w Nowym Jorku

Początki biblioteki i jej rozwój

Historia NYPL rozpoczyna się w 1895 roku, kiedy to połączono trzy istniejące już biblioteki: Bibliotekę Astora (założoną przez Johna Jacoba Astora), Bibliotekę Lenoxa (dzieło Jamesa Lenoxa) oraz Fundację Samuela J. Tildena. Ta fuzja, przypominająca intelektualny odpowiednik wielkich korporacyjnych połączeń z Wall Street, dała początek instytucji, która miała rewolucjonizować dostęp do wiedzy.

Jednak prawdziwy przełom nastąpił w 1902 roku, gdy rozpoczęto budowę monumentalnego gmachu przy Fifth Avenue, znanego dziś jako główna siedziba NYPL. Projekt powierzono renomowanej firmie architektonicznej Carrère and Hastings, a budowa trwała niemal dekadę. Gdy 23 maja 1911 roku prezydent William Howard Taft oficjalnie otwierał bibliotekę, nikt nie przypuszczał, że oto powstaje jeden z najtrwalszych symboli Nowego Jorku. Co ciekawe, budowa tego imponującego gmachu kosztowała wówczas 9 milionów dolarów – kwotę astronomiczną na tamte czasy, ale wręcz śmiesznie niską według dzisiejszych standardów.

Biblioteka była od początku tworzona z myślą o demokratyzacji dostępu do wiedzy. W czasach gdy elitarne uniwersytety pozostawały poza zasięgiem większości Amerykanów, NYPL oferowała każdemu możliwość samodoskonalenia i edukacji. Filozofia ta przetrwała do dziś – w erze cyfrowych baz danych i e-booków, NYPL nadal stoi na straży równego dostępu do informacji.

Symbolika lwów: Patience i Fortitude

Gdy myślisz „nowojorska biblioteka”, prawdopodobnie natychmiast wyobrażasz sobie dwa majestatyczne lwy strzegące wejścia. Te marmurowe bestie, wykute przez rzeźbiarza Edwarda Clarka Pottera, stały się ikonami miasta na równi z Statuą Wolności czy żółtymi taksówkami.

Pierwotnie nazywane „Leo Astor” i „Leo Lenox” (na cześć założycieli bibliotek), lwy otrzymały swoje obecne imiona – Patience (Cierpliwość) i Fortitude (Męstwo) – od burmistrza Fiorello La Guardii podczas Wielkiego Kryzysu lat 30. XX wieku. Burmistrz uznał, że to właśnie te cechy będą najbardziej potrzebne nowojorczykom w trudnych czasach. Któż by wtedy pomyślał, że dwa kamienne lwy staną się nie tylko atrakcją turystyczną, ale i symbolem nowojorskiej odporności?

Z lwami wiąże się też miejska legenda, jakoby w Nowy Rok o północy ożywały i wędrowały po Fifth Avenue. Choć nikt tego nie potwierdził (a przynajmniej nikt trzeźwy), to biblioteczni przewodnicy z przyjemnością podtrzymują ten mit :).

Lwy przeszły też metamorfozę, jeśli chodzi o swój wizerunek – początkowo postrzegane jako surowe i groźne, z czasem nabrały bardziej przyjaznego charakteru, pojawiając się nawet w materiałach promocyjnych dla dzieci.

Architektura i wnętrze – perła Beaux-Arts

Rose Main Reading Room i inne reprezentacyjne sale

Jeśli istnieje architektoniczny raj dla książkomaniaków, to bez wątpienia jest nim Rose Main Reading Room – monumentalna sala o długości ponad 90 metrów, wysokości prawie 16 metrów, z oszałamiającym, misternie zdobionym sufitem. To miejsce, które sprawi, że nawet jeśli jesteś najbardziej zatwardziałym cyfrowym nomadą, zatrzymasz się w bezruchu, odłożysz smartfon i po prostu zaczniesz podziwiać.

Sala ta, oficjalnie nazwana na cześć głównych sponsorów renowacji w latach 90. XX wieku – rodziny Rose – mieści 42 dębowe stoły, przy których jednocześnie może pracować ponad 600 czytelników. Nad wszystkim góruje spektakularny sufit z malowidłami przedstawiającymi zachmurzone niebo, otoczone złoconymi detalami – prawdziwy majstersztyk, który po gruntownej renowacji w 2016 roku wygląda jeszcze wspanialej niż w dniu otwarcia biblioteki.

Ale Rose Reading Room to dopiero początek architektonicznej uczty. Biblioteka kryje w sobie szereg innych zachwycających przestrzeni, takich jak:

Detale architektoniczne i wystrój wnętrz

Styl Beaux-Arts, w którym zaprojektowano bibliotekę, to architektoniczny odpowiednik operowego spektaklu – przepych, dramatyzm i dbałość o detale. Architekci John Carrère i Thomas Hastings nie szczędzili wysiłków, by każdy centymetr kwadratowy budynku miał swój własny, niepowtarzalny wyraz.

Fasada z vermonckiego marmuru zdobiona jest klasycznymi kolumnami korynckimi i płaskorzeźbami symbolizującymi sztukę, naukę i historię. Wewnątrz główne schody wykonane są z białego marmuru, a biblioteka może pochwalić się jednymi z najwspanialszych przykładów ręcznie wykonanych sufitów kasetonowych w Ameryce.

Fascynującym elementem wystroju są tysiące ręcznie rzeźbionych detali – od kwiatowych ornamentów po mitologiczne postaci. Oświetlenie, pierwotnie zaprojektowane dla świec i ówczesnych żarówek, zostało mistrzowsko zaadaptowane do współczesnych standardów, zachowując jednocześnie historyczny charakter.

Co ciekawe, pod biblioteką znajduje się siedem pięter magazynów książek – podziemny labirynt półek, połączony z czytelnią za pomocą pneumatycznego systemu transportu książek. Ten niemal steampunkowy mechanizm pozwalał bibliotekarzom przesyłać zamówienia i odbierać książki w ciągu kilku minut  prawdziwy cud techniki początku XX wieku, który funkcjonował aż do lat 90.

Zwiedzanie biblioteki – co zobaczyć i jak się przygotować

Godziny otwarcia, dojazd oraz zasady zwiedzania

Główny budynek NYPL (Stephen A. Schwarzman Building) jest otwarty dla zwiedzających w godzinach:

• Poniedziałek, czwartek, piątek i sobota: 10:00-18:00
• Wtorek, środa: 10:00-20:00
• Niedziela: 13:00-17:00

Biblioteka może pochwalić się doskonałą lokalizacją pod względem komunikacyjnym – dotrzesz tu metrem (linie B, D, F, M do stacji 42nd Street-Bryant Park lub linie 7, 4, 5, 6, S do Grand Central), autobusami kursującymi wzdłuż Fifth Avenue i 42nd Street, a także piechotą z większości turystycznych punktów środkowego Manhattanu.

Wstęp do biblioteki jest całkowicie bezpłatny, co w mieście słynącym z wysokich cen jest miłą odmianą dla twojego portfela. Biblioteka oferuje darmowe wycieczki z przewodnikiem (w języku angielskim) o godzinie 11:00 i 14:00 od poniedziałku do soboty oraz o 14:00 w niedziele, choć warto sprawdzić aktualne godziny na oficjalnej stronie, gdyż mogą ulegać zmianom w zależności od sezonu.

Wskazówki praktyczne dla turystów

Planując wizytę w NYPL, warto pamiętać o kilku praktycznych kwestiach, które mogą znacząco podnieść jakość twojego doświadczenia:

NYPL w filmach, serialach i popkulturze

Sex and the City – ślub Carrie i Mr. Biga

Gdy w 2008 roku na ekrany kin trafił pełnometrażowy film „Sex and the City„, milliony fanek na całym świecie wstrzymały oddech podczas kultowej już sceny ślubu Carrie Bradshaw (Sarah Jessica Parker) i Mr. Biga (Chris Noth). To właśnie majestatyczne wnętrza NYPL stały się tłem dla jednej z najbardziej dramatycznych scen w historii tej franczyzy.

Carrie, ubrana w spektakularną suknię Vivienne Westwood, miała wypowiedzieć sakramentalne „tak” właśnie w bibliotece – na imponujących marmurowych schodach Astor Hall. Choć ostatecznie ślub nie doszedł do skutku (dzięki za spojler, ale naprawdę, minęło już ponad 15 lat!), scena ta na trwałe zapisała się w popkulturowej świadomości i sprawiła, że tysiące par rozważało później NYPL jako miejsce na własną ceremonię ślubną.

Co ciekawe, po premierze filmu biblioteka podobno odnotowała znaczący wzrost zapytań o możliwość organizacji ślubów w jej wnętrzach – i tak, jest to możliwe, choć kosztowne. Jeśli więc planujesz wyjątkowy ślub, możesz wynająć Salę Celeste Bartos, Astor Hall lub kilka innych przestrzeni biblioteki na swoją prywatną uroczystość.

Inne produkcje jak Ghostbusters czy Dzień Niepodległości

Nowojorska biblioteka ma tak bogatą filmografię, że mogłaby pretendować do własnej gwiazdy w Alei Sław. Oto kilka najbardziej znanych produkcji, w których zagrała główną lub drugoplanową rolę:

Biblioteka pojawia się także w innych produkcjach oraz w niezliczonych programach dokumentalnych poświęconych architekturze i historii Nowego Jorku.

Wydarzenia, zbiory specjalne i usługi biblioteki

Wystawy czasowe, spotkania, warsztaty

NYPL to nie tylko miejsce, gdzie wypożyczasz książki – to jest prężnie działające przez cały rok centrum kulturalne. Kalendarz wydarzeń biblioteki przypomina program festiwalu kulturalnego średniej wielkości europejskiego miasta.

Wystawy czasowe organizowane w Gottesman Exhibition Hall to prawdziwe perełki – od prezentacji rzadkich manuskryptów po ekspozycje poświęcone współczesnej sztuce i literaturze. Biblioteka może pochwalić się organizacją niektórych z najbardziej prestiżowych wystaw literackich w kraju, jak choćby prezentacja oryginalnego rękopisu „Deklaracji Niepodległości” czy ekspozycja poświęcona 400-leciu śmierci Szekspira.

Regularne spotkania autorskie przyciągają największe nazwiska światowej literatury – od laureatów Nobla po autorów bestsellerów. Co więcej, NYPL słynie z innowacyjnych programów edukacyjnych i warsztatów – od kursów kodowania dla seniorów po zajęcia z kreatywnego pisania dla młodzieży z „trudnych” dzielnic.

Szczególnie warta uwagi jest seria „Live from NYPL” – spotkania, wywiady i debaty z udziałem najwybitniejszych intelektualistów naszych czasów, które często wyprzedają się na wiele tygodni przed datą wydarzenia. Jeśli planujesz wizytę z wyprzedzeniem, sprawdź, czy nie trafiłeś na takie wydarzenie – bilety są trudne do zdobycia, ale warte zachodu.

Najcenniejsze kolekcje i zasoby online

Zbiory specjalne Nowojorskiej Boblioteki Publicznej to prawdziwa skarbnica narodowego i światowego dziedzictwa kulturowego. Wśród najcenniejszych kolekcji znajdziesz:

W erze cyfrowej NYPL nie pozostaje w tyle – biblioteka zdigitalizowała znaczną część swoich zbiorów, udostępniając je za darmo online. Digital Collections NYPL to prawdziwa kopalnia wiedzy zawierająca ponad 890 000 zdigitalizowanych pozycji – od średniowiecznych manuskryptów po fotografie z początków XX wieku.

Jeśli jesteś badaczem lub po prostu pasjonatem jakiegoś tematu, biblioteka oferuje ci także dostęp do rzadkich elektronicznych baz danych, subskrypcje cyfrowych czasopism naukowych oraz specjalistyczne aplikacje, jak choćby nagradzana aplikacja SimplyE do wypożyczania ebooków.

Co warto zobaczyć i gdzie zjeść w okolicy NYPL

Atrakcje w pobliżu (Bryant Park, Times Square, Library Way)

Lokalizacja NYPL jest idealna – biblioteka znajduje się w centrum manhattańskiego życia, otoczona przez wiele znanych miejscówek Nowego Jorku.

Kilka przecznic dalej znajduje się legendarne Times Square – epicentrum rozrywki, reklam i turystycznego zgiełku. Ta ikona popkultury, mimo że zatłoczona i komercyjna, stanowi obowiązkowy punkt każdej wizyty w Nowym Jorku.

Nie możesz też pominąć spaceru po Library Way – odcinku 41. ulicy między Fifth Avenue a Park Avenue, gdzie wmurowano 96 brązowych plakiet z cytatami literackimi. To swoisty literacki chodnik sław, idealny dla miłośników literatury.

W pobliżu znajduje się także majestatyczny Grand Central Terminal – nie tylko węzeł komunikacyjny, ale również architektoniczne arcydzieło ze słynnym gwieździstym sufitem, oraz Empire State Building – jeden z najbardziej rozpoznawalnych drapaczy chmur na świecie.

Kawiarnie, restauracje i miejsca na relaks

Po intensywnym dniu spędzonym wśród książek i architektury na pewno będziesz potrzebować odpoczynku i posiłku. Na szczęście okolica NYPL obfituje w doskonałe opcje kulinarne – od eleganckich restauracji po przystępne bistro i kawiarnie:

Dla osób poszukujących miejsca na relaks, poza Bryant Park warto rozważyć:

Ciekawostki i smaczki z życia biblioteki

Znane postaci i niezwykłe historie

Przez ponad sto lat istnienia NYPL przewinęło się przez nią niezliczone grono fascynujących postaci i rozegrały się tu historie godne najlepszych powieści.

Norman Mailer, E.B. White, Isaac Bashevis Singer i wielu innych wybitnych pisarzy regularnie korzystało z czytelni NYPL. Frank McCourt, autor „Popiołów Angeli”, pracował jako nauczyciel w nowojorskich szkołach i spędzał w bibliotece długie godziny, przygotowując się do zajęć i pisząc swoje wspomnienia.

Jedną z najbardziej inspirujących postaci związanych z NYPL był Frederick Lewis Allen – dyrektor wydawnictwa Harper & Brothers, który codziennie przez 40 lat przychodził do Rose Reading Room, by tam pracować. Nawet jako wpływowy wydawca wolał atmosferę publicznej biblioteki od własnego biura. Gdybyś mógł cofnąć się w czasie, być może siedziałbyś przy tym samym stole co on, pracując nad kolejnym bestsellerem.

W latach 30. XX wieku biblioteka była schronieniem dla wielu bezrobotnych nowojorczyków podczas Wielkiego Kryzysu – przychodzili tam nie tylko po wiedzę, ale także by spędzić czas w ogrzewanym miejscu. Biblioteka zaoferowała im również specjalne programy edukacyjne dla osób poszukujących pracy.

Legendarne zapisy i unikalne eksponaty

Zbiory NYPL obfitują w unikalne, czasem wręcz niewiarygodne eksponaty:

Ciekawostką jest również fakt, że w piwnicach biblioteki znajduje się jeden z najbardziej zaawansowanych systemów przechowywania książek na świecie – 120 kilometrów półek, na których książki ułożone są według rozmiaru (a nie według autora czy tematu), co maksymalizuje wykorzystanie przestrzeni.

Dlaczego nie możesz pominąć NYPL

Nowojorska Biblioteka Publiczna to znacznie więcej niż kolejna pozycja na liście miejsc do odhaczenia podczas Twojej wizyty w Wielkim Jabłku. To prawdziwy pomnik potęgi słowa pisanego, architektoniczny klejnot i instytucja, która od ponad stulecia demokratyzuje dostęp do wiedzy.

Odwiedzając NYPL, staniesz w tym samym miejscu, gdzie natchnienia szukali najwięksi pisarze, gdzie tysiące imigrantów uczyło się języka angielskiego, a ambitni młodzi ludzie z biednych dzielnic odnajdywali drogę do lepszego życia. Przespacerowanie się przez monumentalne sale biblioteki to nie tylko lekcja architektury, ale także „doświadczenie ducha Nowego Jorku” – miasta, które mimo komercyjnej natury, zawsze ceniło wiedzę i kulturę.

Wizyta w NYPL uświadamia też, jak ważną rolę odgrywały i nadal odgrywają biblioteki publiczne – jako przestrzenie demokratyczne, otwarte dla wszystkich, niezależnie od statusu społecznego czy ekonomicznego. W epoce cyfrowej, gdy książki fizyczne wydają się zagrożonym gatunkiem, NYPL nie tylko przetrwała, ale rozkwita, znajdując nowe sposoby służenia społeczeństwu.

FAQ – najbardziej przydatne dla turystów

Linki, mapy i propozycje dalszego zwiedzania

Planując wizytę w NYPL, warto skorzystać z oficjalnych źródeł informacji:

Dla tych, którzy chcieliby kontynuować literacką podróż po Nowym Jorku, polecam rozważyć następujące miejsca:

Nowojorska Biblioteka Publiczna to nie tylko budynek, ale prawdziwa instytucja – symbol siły wiedzy i potęgi literatury. W mieście, które nigdy nie śpi, NYPL oferuje Ci chwilę kontemplacji, refleksji i inspiracji.

Źródła: